کابل نمره ۶ چند آمپر تحمل می‌کند؟ برای یک مسیر ۱۰۰ متری چه سایزی لازم است؟ آیا می‌توان کابل مسی را با کابل آلومینیومی هم‌سایز جایگزین کرد؟
پاسخ این سؤال‌ها فقط به نمره کابل بستگی ندارد. برای انتخاب سطح مقطع باید دو موضوع را بررسی کنید: کابل در شرایط نصب شما چه جریانی را بدون تجاوز از دمای مجاز تحمل می‌کند و در طول مسیر چه مقدار افت ولتاژ ایجاد می‌شود. سپس باید هماهنگی کابل با وسیله حفاظتی و الزامات مدار تأیید شود.
در این راهنما، جدول آمپر سیم و کابل را همراه با فرض‌های آن می‌خوانید و با مثال‌های محاسباتی یاد می‌گیرید چرا یک سایز ممکن است برای مسیر کوتاه مناسب باشد، اما در مسیر بلند پاسخ‌گو نباشد.
راهنمای خواندن جدول آمپر سیم و کابل
ابتدا جنس هادی، تعداد فاز و روش نصب را مشخص کنید؛ سپس جدول متناظر را بخوانید. اعداد جریان بر حسب آمپر و سطح مقطع‌ها برای هر هادی، بر حسب میلی‌متر مربع هستند.
روش‌های نصب به زبان ساده
| کد | روش نصب | نکته کاربردی |
|---|---|---|
| B2 | کابل چندرشته داخل لوله روی سطح دیوار | با لوله داخل دیوار عایق‌حرارتی یکسان نیست |
| C | کابل نصب‌شده مستقیم روی سطح دیوار | معادل تمام حالت‌های هوای آزاد نیست |
| D2 | کابل مناسب دفن، مستقیماً داخل زمین | شرایط خاک، عمق و تجمع باید تطبیق داده شوند |
| E | کابل چندرشته در هوای آزاد، مانند سینی مشبک با شرایط مرجع | برای سیم تک‌رشته یا کابل‌های دسته‌شده بدون بررسی قابل تعمیم نیست |
اگر چند سیم جداگانه (تک رشته) از داخل لوله عبور کنند، روش نصب B1 است؛ اما اگر یک کابل چندرشته داخل لوله باشد، روش B2 محسوب می‌شود. جدول‌های B2 این مقاله برای حالت دوم هستند.
همه رشته‌های کابل در حالت عادی جریان ندارند؛ مثلاً سیم ارت جریان مصرفی را عبور نمی‌دهد. سیم نول هم در بعضی مدارها، به‌ویژه مدارهای دارای تجهیزات الکترونیکی، باید جداگانه بررسی شود.
شرایط اعتبار جدول‌ها
جدول‌های زیر ظرفیت مرجع هستند، قبل از اصلاح شرایط واقعی و کنترل افت ولتاژ. برای هوا، دمای محیط ۳۰ درجه و برای زمین ۲۰ درجه فرض شده است. دمای مجاز هادی برای ستون‌های PVC برابر ۷۰ و برای XLPE برابر ۹۰ درجه است. در روش D2، شرایط مرجع شامل مقاومت حرارتی خاک ۲٫۵ کلوین‌متر بر وات و عمق مرجع ۰٫۷ متر است. یک مدار بدون اثر تجمع مدارهای دیگر مبناست. محدودیت دمای اتصالات نیز باید بررسی شود.
جدول آمپر کابل مسی تک‌فاز از ۱٫۵ تا ۳۰۰
دو هادی باردار؛ ستون آخر برای مقایسه اثر عایق در همان روش B2 است.
| سطح مقطع mm² | PVC داخل لوله B2 | PVC روی دیوار C | PVC دفن مستقیم D2 | XLPE داخل لوله B2 |
|---|---|---|---|---|
| ۱٫۵ | ۱۶٫۵ | ۱۹٫۵ | ۲۲ | ۲۲ |
| ۲٫۵ | ۲۳ | ۲۷ | ۲۸ | ۳۰ |
| ۴ | ۳۰ | ۳۶ | ۳۸ | ۴۰ |
| ۶ | ۳۸ | ۴۶ | ۴۸ | ۵۱ |
| ۱۰ | ۵۲ | ۶۳ | ۶۴ | ۶۹ |
| ۱۶ | ۶۹ | ۸۵ | ۸۳ | ۹۱ |
| ۲۵ | ۹۰ | ۱۱۲ | ۱۱۰ | ۱۱۹ |
| ۳۵ | ۱۱۱ | ۱۳۸ | ۱۳۲ | ۱۴۶ |
| ۵۰ | ۱۳۳ | ۱۶۸ | ۱۵۶ | ۱۷۵ |
| ۷۰ | ۱۶۸ | ۲۱۳ | ۱۹۲ | ۲۲۱ |
| ۹۵ | ۲۰۱ | ۲۵۸ | ۲۳۰ | ۲۶۵ |
| ۱۲۰ | ۲۳۲ | ۲۹۹ | ۲۶۱ | ۳۰۵ |
| ۱۵۰ | ۲۵۸ | ۳۴۴ | ۲۹۳ | ۳۳۴ |
| ۱۸۵ | ۲۹۴ | ۳۹۲ | ۳۳۱ | ۳۸۴ |
| ۲۴۰ | ۳۴۴ | ۴۶۱ | ۳۸۲ | ۴۵۹ |
| ۳۰۰ | ۳۹۴ | ۵۳۰ | ۴۲۷ | ۵۳۲ |
جدول آمپر کابل آلومینیومی تک‌فاز از ۱۶ تا ۳۰۰
دو هادی باردار؛ سایزهای کوچک‌تر در این جدول انتخابی پوشش داده نشده‌اند.
| سطح مقطع mm² | PVC داخل لوله B2 | PVC روی دیوار C | PVC دفن مستقیم D2 | XLPE داخل لوله B2 |
|---|---|---|---|---|
| ۱۶ | ۵۴ | ۶۶ | ۶۳ | ۷۲ |
| ۲۵ | ۷۱ | ۸۳ | ۸۲ | ۹۴ |
| ۳۵ | ۸۶ | ۱۰۳ | ۹۸ | ۱۱۵ |
| ۵۰ | ۱۰۴ | ۱۲۵ | ۱۱۷ | ۱۳۸ |
| ۷۰ | ۱۳۱ | ۱۶۰ | ۱۴۵ | ۱۷۵ |
| ۹۵ | ۱۵۷ | ۱۹۵ | ۱۷۳ | ۲۱۰ |
| ۱۲۰ | ۱۸۱ | ۲۲۶ | ۲۰۰ | ۲۴۲ |
| ۱۵۰ | ۲۰۱ | ۲۶۱ | ۲۲۴ | ۲۶۱ |
| ۱۸۵ | ۲۳۰ | ۲۹۸ | ۲۵۵ | ۳۰۰ |
| ۲۴۰ | ۲۶۹ | ۳۵۲ | ۲۹۸ | ۳۵۸ |
| ۳۰۰ | ۳۰۸ | ۴۰۶ | ۳۳۶ | ۴۱۵ |
منبع دو جدول تک‌فاز: راهنمای فنی Eupen، بخش 4.2.2، بر مبنای IEC 60364-5-52.
جدول آمپر کابل مسی سه‌فاز از ۱٫۵ تا ۳۰۰
عایق PVC و سه هادی باردار؛ برای مدار سه‌فاز با نول باردار به‌علت هارمونیک، اصلاح جداگانه لازم است.
| سطح مقطع mm² | داخل لوله B2 | روی دیوار C | دفن مستقیم D2 | هوای آزاد E |
|---|---|---|---|---|
| ۱٫۵ | ۱۵ | ۱۷٫۵ | ۱۹ | ۱۸٫۵ |
| ۲٫۵ | ۲۰ | ۲۴ | ۲۴ | ۲۵ |
| ۴ | ۲۷ | ۳۲ | ۳۳ | ۳۴ |
| ۶ | ۳۴ | ۴۱ | ۴۱ | ۴۳ |
| ۱۰ | ۴۶ | ۵۷ | ۵۴ | ۶۰ |
| ۱۶ | ۶۲ | ۷۶ | ۷۰ | ۸۰ |
| ۲۵ | ۸۰ | ۹۶ | ۹۲ | ۱۰۱ |
| ۳۵ | ۹۹ | ۱۱۹ | ۱۱۰ | ۱۲۶ |
| ۵۰ | ۱۱۸ | ۱۴۴ | ۱۳۰ | ۱۵۳ |
| ۷۰ | ۱۴۹ | ۱۸۴ | ۱۶۲ | ۱۹۶ |
| ۹۵ | ۱۷۹ | ۲۲۳ | ۱۹۳ | ۲۳۸ |
| ۱۲۰ | ۲۰۶ | ۲۵۹ | ۲۲۰ | ۲۷۶ |
| ۱۵۰ | ۲۲۵ | ۲۹۹ | ۲۴۶ | ۳۱۹ |
| ۱۸۵ | ۲۵۵ | ۳۴۱ | ۲۷۸ | ۳۶۴ |
| ۲۴۰ | ۲۹۷ | ۴۰۳ | ۳۲۰ | ۴۳۰ |
| ۳۰۰ | ۳۳۹ | ۴۶۴ | ۳۵۹ | ۴۹۷ |
جدول آمپر کابل آلومینیومی سه‌فاز از ۱۶ تا ۳۰۰
عایق PVC و سه هادی باردار.
| سطح مقطع mm² | داخل لوله B2 | روی دیوار C | دفن مستقیم D2 | هوای آزاد E |
|---|---|---|---|---|
| ۱۶ | ۴۸ | ۵۹ | ۵۳ | ۶۱ |
| ۲۵ | ۶۲ | ۷۳ | ۶۹ | ۷۸ |
| ۳۵ | ۷۷ | ۹۰ | ۸۳ | ۹۶ |
| ۵۰ | ۹۲ | ۱۱۰ | ۹۹ | ۱۱۷ |
| ۷۰ | ۱۱۶ | ۱۴۰ | ۱۲۲ | ۱۵۰ |
| ۹۵ | ۱۳۹ | ۱۷۰ | ۱۴۸ | ۱۸۳ |
| ۱۲۰ | ۱۶۰ | ۱۹۷ | ۱۶۹ | ۲۱۲ |
| ۱۵۰ | ۱۷۶ | ۲۲۷ | ۱۸۹ | ۲۴۵ |
| ۱۸۵ | ۱۹۹ | ۲۵۹ | ۲۱۴ | ۲۸۰ |
| ۲۴۰ | ۲۳۲ | ۳۰۵ | ۲۵۰ | ۳۳۰ |
| ۳۰۰ | ۲۶۵ | ۳۵۱ | ۲۸۲ | ۳۸۱ |
منبع ستون‌های B2، C و D2: راهنمای Schneider Electric، شکل G20. منبع ستون E: راهنمای فنی Eupen، بخش 4.2.4.
برای شناخت ساختار و مشخصات محصولات، کابل‌های آلومینیومی شاهین نوین را ببینید. اعداد جدول، ظرفیت اختصاصی تأییدشده همه محصولات این دسته نیستند.
چرا جدول آمپر کابل با جدول کابل بر حسب مسافت فرق دارد؟
جدول جریان مجاز، محدودیت حرارتی کابل را نشان می‌دهد. جدول وابسته به مسافت معمولاً محدودیت افت ولتاژ را نیز وارد محاسبه می‌کند.
فرض کنید یک کابل برای جریان بار شما از نظر حرارتی کافی باشد. با طولانی‌شدن مسیر، مقاومت مجموع هادی‌ها و افت ولتاژ افزایش می‌یابد؛ ممکن است برای حفظ ولتاژ موردنیاز دستگاه به سطح مقطع بزرگ‌تری نیاز داشته باشید.
طول بیشتر الزاماً ظرفیت حرارتی مرجع کابل را کم نمی‌کند؛ اما می‌تواند جریان قابل استفاده با یک سقف مشخص افت ولتاژ را محدود کند. به همین دلیل، جدول‌هایی که آمپر را در طول‌های مختلف نشان می‌دهند باید نوع مدار، ولتاژ، سقف افت ولتاژ و شرایط نصب را مشخص کنند.
سطح مقطع کابل چیست و نمره کابل چگونه خوانده می‌شود؟
سطح مقطع، مساحت مقطع هادی است و با واحد میلی‌متر مربع بیان می‌شود. نمره ۶ یعنی سطح مقطع نامی هادی ۶ میلی‌متر مربع است، نه قطر ۶ میلی‌متر.
در کابل «۳ رشته، هر رشته ۲٫۵ میلی‌متر مربع»، عدد ۲٫۵ برای هر هادی است. سطح مقطع هادی‌ها را برای تعیین آمپر کابل با هم جمع نکنید.
قطر خارجی کابل هم معیار قابل اتکایی برای تشخیص مقدار مس یا جریان مجاز نیست؛ ضخامت عایق و روکش روی آن اثر دارد. برای خواندن نشانه‌هایی مانند NYY و N2XY، راهنمای علائم اختصاری انواع سیم و کابل را مطالعه کنید.
محاسبه سطح مقطع کابل در پنج مرحله
۱. جریان مصرف‌کننده را مشخص کنید
اگر جریان نامی روی پلاک دستگاه درج شده، آن را مبنای بررسی قرار دهید. برای برآورد جریان از توان ورودی واقعی:
- تک‌فاز: I = P ÷ (V × cosφ)
- سه‌فاز متعادل: I = P ÷ (√3 × V × cosφ)
در این روابط، توان بر حسب وات و ولتاژ بر حسب ولت است. اگر توان موتور، توان مکانیکی خروجی باشد، راندمان نیز باید در مخرج قرار بگیرد.
برای مثال، یک بار مقاومتی ۴۶۰۰ وات در ولتاژ ۲۳۰ ولت و ضریب توان نزدیک به یک، حدود ۲۰ آمپر جریان دارد. همین محاسبه را نمی‌توان بدون اصلاح برای موتور یا دستگاه دارای توان خروجی نامی استفاده کرد.
۲. نوع کابل و روش نصب را تعیین کنید
مسی یا آلومینیومی‌بودن، PVC یا XLPE بودن عایق و روش نصب باید با جدول انتخابی هماهنگ باشند. سیم تک‌رشته داخل لوله، کابل چندرشته داخل لوله و کابل دفن‌شده شرایط یکسانی ندارند.
در صفحات کابل‌های قدرت و کنترل می‌توانید ساختار و کاربرد محصولات را مقایسه کنید. ابتدا محصول متناسب با مسیر را مشخص کنید، سپس سایز آن را انتخاب کنید.
۳. ظرفیت جدول را برای شرایط واقعی اصلاح کنید
دمای بالا و تجمع مدارها می‌توانند ظرفیت قابل استفاده را کاهش دهند. برای مثال، ضریب دمای محیط ۴۰ درجه برای عایق PVC در هوای آزاد، در جدول مرجع IEC، برابر ۰٫۸۷ است.
کابل مسی ۶ در روش B2 تک‌فاز ظرفیت مرجع ۳۸ آمپر دارد. با فرض اینکه تنها عامل اصلاح، دمای ۴۰ درجه باشد:
۳۸ × ۰٫۸۷ = ۳۳٫۰۶ آمپر
اگر تجمع مدارها یا شرایط دیگری نیز وجود داشته باشد، این نتیجه باید دوباره اصلاح شود. تعداد مدارهای هم‌جوار با تعداد رشته‌های یک کابل یکی نیست؛ برای انتخاب ضریب تجمع باید آرایش واقعی مدارها مشخص باشد.
۴. افت ولتاژ مسیر را حساب کنید
برای محاسبه افت ولتاژ با مقاومت و راکتانس هادی:
- تک‌فاز: ΔV = 2 × I × L × (R cosφ + X sinφ)
- سه‌فاز متعادل: ΔV = √3 × I × L × (R cosφ + X sinφ)
در این روابط، L طول یک‌طرفه مسیر بر حسب کیلومتر و R و X بر حسب اهم بر کیلومتر هستند. مقاومت باید با دمای کار هادی سازگار باشد.
در رابطه تک‌فاز، ضریب ۲ مسیر رفت‌وبرگشت را لحاظ می‌کند؛ طول مسیر را دوباره دو برابر نکنید.
درصد افت ولتاژ نیز از رابطه «۱۰۰ × افت ولتاژ ÷ ولتاژ نامی» به دست می‌آید. حد قابل قبول باید بر اساس نوع مصرف‌کننده، ضوابط پروژه و افت ولتاژ بخش‌های بالادست تعیین شود.
۵. کابل و وسیله حفاظتی را با هم بررسی کنید
یک شرط پایه هماهنگی حفاظت اضافه‌بار چنین است:
جریان طراحی بار ≤ جریان نامی یا تنظیم مناسب وسیله حفاظتی ≤ ظرفیت مجاز کابل در شرایط واقعی
این رابطه همه کنترل‌های طراحی را پوشش نمی‌دهد. مشخصات عملکرد حفاظتی، اتصال کوتاه و قطع خطا نیز باید بررسی شوند. همچنین سطح مقطع نول و هادی حفاظتی را نباید صرفاً از جدول جریان فاز تعیین کرد.
جدول انتخاب اولیه سایز کابل بر اساس جریان و مسافت
این چهار جدول مستقیماً به سؤال «برای این جریان و فاصله، چه سطح مقطعی بررسی کنم؟» پاسخ می‌دهند. خانه‌ها سطح مقطع هر هادی بر حسب mm² هستند؛ نه آمپر. طول‌ها یک‌طرفه و بر حسب مترند.
فرض‌های محاسبه
- کابل چندرشته PVC داخل لوله روی دیوار، روش B2، دمای محیط ۳۰ درجه و بدون تجمع مدارها.
- تک‌فاز ۲۳۰ ولت یا سه‌فاز متعادل ۴۰۰ ولت؛ بار مقاومتی با ضریب توان یک.
- سقف افت ولتاژ همین بخش مسیر ۳ درصد؛ افت بالادست و اتصال‌ها لحاظ نشده است.
- مدل تقریبی مقاومت: R = ρ/S، با ρ مس برابر ۰٫۰۲۳۷ و آلومینیوم برابر ۰٫۰۳۷۶ اهم‌میلی‌متر مربع بر متر، از راهنمای محاسبه افت ولتاژ Schneider Electric. این ضرایب مدلِ مقاومت گرم هستند و جای مقاومت واقعی محصول در دمای کار را نمی‌گیرند.
- کوچک‌ترین سایز پوشش‌داده‌شده که هر دو کنترل «ظرفیت مرجع B2» و «افت ولتاژ مدل» را پاس کند نمایش داده شده است.
این‌ها جدول انتخاب اولیه در یک سناریوی مشخص هستند، نه توصیه نصب برای همه پروژه‌ها. برای موتور، بار غیرخطی، تجمع کابل یا شرایط دیگر باید دوباره محاسبه شود. سایز فیوز، اتصال کوتاه و قطع خطا در این انتخاب اولیه وارد نشده‌اند.
جدول سایز کابل مسی تک‌فاز بر حسب مسافت
| جریان بار A | ۱۰ متر | ۲۵ متر | ۵۰ متر | ۱۰۰ متر | ۱۵۰ متر | ۲۰۰ متر | ۳۰۰ متر | ۵۰۰ متر |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ۱۰ | ۱٫۵ | ۲٫۵ | ۴ | ۱۰ | ۱۶ | ۱۶ | ۲۵ | ۳۵ |
| ۱۶ | ۱٫۵ | ۴ | ۶ | ۱۶ | ۲۵ | ۲۵ | ۳۵ | ۷۰ |
| ۲۵ | ۴ | ۶ | ۱۰ | ۲۵ | ۳۵ | ۳۵ | ۷۰ | ۹۵ |
| ۳۲ | ۶ | ۶ | ۱۶ | ۲۵ | ۳۵ | ۵۰ | ۷۰ | ۱۲۰ |
| ۴۰ | ۱۰ | ۱۰ | ۱۶ | ۳۵ | ۵۰ | ۷۰ | ۹۵ | ۱۵۰ |
| ۶۳ | ۱۶ | ۱۶ | ۲۵ | ۵۰ | ۷۰ | ۹۵ | ۱۵۰ | ۲۴۰ |
| ۱۰۰ | ۳۵ | ۳۵ | ۳۵ | ۷۰ | ۱۲۰ | ۱۵۰ | ۲۴۰ | بیش از دامنه |
| ۱۶۰ | ۷۰ | ۷۰ | ۷۰ | ۱۲۰ | ۱۸۵ | ۲۴۰ | بیش از دامنه | بیش از دامنه |
| ۲۵۰ | ۱۵۰ | ۱۵۰ | ۱۵۰ | ۱۸۵ | ۳۰۰ | بیش از دامنه | بیش از دامنه | بیش از دامنه |
جدول سایز کابل آلومینیومی تک‌فاز بر حسب مسافت
| جریان بار A | ۱۰ متر | ۲۵ متر | ۵۰ متر | ۱۰۰ متر | ۱۵۰ متر | ۲۰۰ متر | ۳۰۰ متر | ۵۰۰ متر |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ۱۰ | ۱۶ | ۱۶ | ۱۶ | ۱۶ | ۲۵ | ۲۵ | ۳۵ | ۷۰ |
| ۱۶ | ۱۶ | ۱۶ | ۱۶ | ۲۵ | ۳۵ | ۳۵ | ۷۰ | ۹۵ |
| ۲۵ | ۱۶ | ۱۶ | ۱۶ | ۳۵ | ۵۰ | ۷۰ | ۹۵ | ۱۵۰ |
| ۳۲ | ۱۶ | ۱۶ | ۲۵ | ۳۵ | ۷۰ | ۷۰ | ۱۲۰ | ۱۸۵ |
| ۴۰ | ۱۶ | ۱۶ | ۲۵ | ۵۰ | ۷۰ | ۹۵ | ۱۵۰ | ۲۴۰ |
| ۶۳ | ۲۵ | ۲۵ | ۳۵ | ۷۰ | ۱۲۰ | ۱۵۰ | ۲۴۰ | بیش از دامنه |
| ۱۰۰ | ۵۰ | ۵۰ | ۷۰ | ۱۲۰ | ۱۸۵ | ۲۴۰ | بیش از دامنه | بیش از دامنه |
| ۱۶۰ | ۱۲۰ | ۱۲۰ | ۱۲۰ | ۱۸۵ | ۳۰۰ | بیش از دامنه | بیش از دامنه | بیش از دامنه |
| ۲۵۰ | ۲۴۰ | ۲۴۰ | ۲۴۰ | ۳۰۰ | بیش از دامنه | بیش از دامنه | بیش از دامنه | بیش از دامنه |
جدول سایز کابل مسی سه‌فاز بر حسب مسافت
| جریان بار A | ۱۰ متر | ۲۵ متر | ۵۰ متر | ۱۰۰ متر | ۱۵۰ متر | ۲۰۰ متر | ۳۰۰ متر | ۵۰۰ متر |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ۱۰ | ۱٫۵ | ۱٫۵ | ۲٫۵ | ۴ | ۶ | ۱۰ | ۱۶ | ۲۵ |
| ۱۶ | ۲٫۵ | ۲٫۵ | ۴ | ۶ | ۱۰ | ۱۶ | ۲۵ | ۳۵ |
| ۲۵ | ۴ | ۴ | ۶ | ۱۰ | ۱۶ | ۲۵ | ۳۵ | ۵۰ |
| ۳۲ | ۶ | ۶ | ۶ | ۱۶ | ۲۵ | ۲۵ | ۳۵ | ۷۰ |
| ۴۰ | ۱۰ | ۱۰ | ۱۰ | ۱۶ | ۲۵ | ۳۵ | ۵۰ | ۷۰ |
| ۶۳ | ۲۵ | ۲۵ | ۲۵ | ۲۵ | ۳۵ | ۵۰ | ۷۰ | ۱۲۰ |
| ۱۰۰ | ۵۰ | ۵۰ | ۵۰ | ۵۰ | ۷۰ | ۷۰ | ۱۲۰ | ۱۸۵ |
| ۱۶۰ | ۹۵ | ۹۵ | ۹۵ | ۹۵ | ۹۵ | ۱۲۰ | ۱۸۵ | ۳۰۰ |
| ۲۵۰ | ۱۸۵ | ۱۸۵ | ۱۸۵ | ۱۸۵ | ۱۸۵ | ۱۸۵ | ۳۰۰ | بیش از دامنه |
جدول سایز کابل آلومینیومی سه‌فاز بر حسب مسافت
| جریان بار A | ۱۰ متر | ۲۵ متر | ۵۰ متر | ۱۰۰ متر | ۱۵۰ متر | ۲۰۰ متر | ۳۰۰ متر | ۵۰۰ متر |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ۱۰ | ۱۶ | ۱۶ | ۱۶ | ۱۶ | ۱۶ | ۱۶ | ۲۵ | ۳۵ |
| ۱۶ | ۱۶ | ۱۶ | ۱۶ | ۱۶ | ۱۶ | ۲۵ | ۳۵ | ۵۰ |
| ۲۵ | ۱۶ | ۱۶ | ۱۶ | ۱۶ | ۲۵ | ۳۵ | ۵۰ | ۷۰ |
| ۳۲ | ۱۶ | ۱۶ | ۱۶ | ۲۵ | ۳۵ | ۳۵ | ۷۰ | ۹۵ |
| ۴۰ | ۱۶ | ۱۶ | ۱۶ | ۲۵ | ۳۵ | ۵۰ | ۷۰ | ۱۲۰ |
| ۶۳ | ۳۵ | ۳۵ | ۳۵ | ۳۵ | ۷۰ | ۷۰ | ۱۲۰ | ۱۸۵ |
| ۱۰۰ | ۷۰ | ۷۰ | ۷۰ | ۷۰ | ۹۵ | ۱۲۰ | ۱۸۵ | ۳۰۰ |
| ۱۶۰ | ۱۲۰ | ۱۲۰ | ۱۲۰ | ۱۲۰ | ۱۵۰ | ۱۸۵ | ۳۰۰ | بیش از دامنه |
| ۲۵۰ | ۳۰۰ | ۳۰۰ | ۳۰۰ | ۳۰۰ | ۳۰۰ | ۳۰۰ | بیش از دامنه | بیش از دامنه |
«بیش از دامنه» یعنی هیچ سایز پوشش‌داده‌شده تا ۳۰۰، هر دو شرط را در مدل اعلام‌شده پاس نکرده است؛ سایز بزرگ‌تر یا راهکار دیگری باید بررسی شود. این عبارت به معنی غیرممکن‌بودن تأمین برق نیست.
مثلاً برای ۳۲ آمپر تک‌فاز و ۱۰۰ متر مسیر، جدول مسی سایز ۲۵ را برای بررسی اولیه نشان می‌دهد. در مدل این جدول، افت ولتاژ سایز ۱۶ حدود ۹٫۴۸ ولت و سایز ۲۵ حدود ۶٫۰۷ ولت است؛ سقف فرض‌شده ۶٫۹ ولت است. بنابراین سایز ۱۶ از کنترل افت ولتاژ عبور نمی‌کند، حتی اگر ظرفیت حرارتی کافی داشته باشد.
برای ۶۳ آمپر سه‌فاز و ۱۰۰ متر مسیر، جدول مسی سایز ۲۵ و جدول آلومینیومی سایز ۳۵ را نشان می‌دهد. این نتیجه فقط برای فرض‌های بالا معتبر است؛ معادل‌سازی قطعی مس و آلومینیوم نیست.
منبع روابط و ضرایب مقاومت: محاسبه افت ولتاژ Schneider Electric. خانه‌های جدول حاصل محاسبات مستقل این مقاله‌اند. مثال‌های بعدی که با مقاومت کاتالوگی محاسبه شده‌اند ممکن است با مدل تقریبی جدول تفاوت داشته باشند؛ برای انتخاب نهایی، داده محصول اولویت دارد.
جدول ضرایب اصلاح جریان مجاز
ضریب دمای محیط در هوا
این ضرایب نسبت به دمای مرجع هوای ۳۰ درجه‌اند؛ برای کابل دفنی از جدول دمای خاک استفاده کنید.
| دمای هوا °C | PVC | XLPE |
|---|---|---|
| ۳۰ | ۱ | ۱ |
| ۳۵ | ۰٫۹۴ | ۰٫۹۶ |
| ۴۰ | ۰٫۸۷ | ۰٫۹۱ |
| ۴۵ | ۰٫۷۹ | ۰٫۸۷ |
| ۵۰ | ۰٫۷۱ | ۰٫۸۲ |
| ۵۵ | ۰٫۶۱ | ۰٫۷۶ |
| ۶۰ | ۰٫۵ | ۰٫۷۱ |
ضریب تجمع مدارها در آرایش دسته‌شده
برای مدارها یا کابل‌های چندرشته دسته‌شده و در تماس، در هوا، روی سطح یا داخل محفظه؛ این ضرایب را به همه آرایش‌های سینی و زمین تعمیم ندهید.
| تعداد مدار یا کابل چندرشته | ضریب تجمع |
|---|---|
| ۱ | ۱ |
| ۲ | ۰٫۸ |
| ۳ | ۰٫۷ |
| ۴ | ۰٫۶۵ |
| ۵ | ۰٫۶ |
| ۶ | ۰٫۵۷ |
منبع: Schneider Electric، شکل‌های G12 و G16.
مثلاً برای کابل مسی ۱۰ تک‌فاز B2، ظرفیت مرجع ۵۲ آمپر است. در هوای ۴۰ درجه و سه مدار دسته‌شده با شرایط این جدول، ظرفیت اصلاح‌شده برابر ۵۲ × ۰٫۸۷ × ۰٫۷ = ۳۱٫۶۷ آمپر می‌شود. بنابراین بار ۳۲ آمپری از ظرفیت اصلاح‌شده بیشتر است و باید انتخاب بازبینی شود.
سه مثال کاربردی انتخاب کابل
مثال اول؛ بار ۲۰ آمپر در مسیر ۲۵ متری
فرض کنیم کابل مسی چندرشته PVC در روش B2، دمای محیط ۳۰ درجه و بدون تجمع مدارها نصب می‌شود. بار تک‌فاز مقاومتی است.
از نظر حرارتی، سایز ۲٫۵ با ظرفیت مرجع ۲۳ آمپر از جریان بار بالاتر است. اما با مقاومت کاتالوگی ۷٫۹۸ اهم بر کیلومتر در ۲۰ درجه و اصلاح آن به ۷۰ درجه:
افت ولتاژ = ۲ × ۲۰ × ۰٫۰۲۵ × ۷٫۹۸ × ۱٫۱۹۶۵ ≈ ۹٫۵۵ ولت
این مقدار حدود ۴٫۱۵ درصد از ۲۳۰ ولت است و از سقف آموزشی ۳ درصد بیشتر می‌شود.
برای سایز ۴ با مقاومت ۴٫۹۵ اهم بر کیلومتر در ۲۰ درجه، افت حدود ۵٫۹۲ ولت یا ۲٫۵۸ درصد می‌شود. بنابراین سایز ۴ از دو بررسی جریان و افت ولتاژ این مثال عبور می‌کند؛ تأیید نهایی به حفاظت و سایر الزامات مدار وابسته است.
مثال دوم؛ چرا نمره ۱۰ برای مسیر ۸۰ متری کافی نیست؟
بار تک‌فاز مقاومتی ۳۲ آمپر را در مسیر یک‌طرفه ۸۰ متری در نظر بگیرید. کابل نمره ۱۰ در شرایط مرجع B2 از نظر حرارتی ظرفیت کافی دارد؛ اما با مقاومت کاتالوگی اصلاح‌شده به ۷۰ درجه:
- سایز ۱۰: حدود ۱۱٫۷۰ ولت افت، معادل ۵٫۰۹ درصد.
- سایز ۱۶: حدود ۷٫۴۱ ولت افت، معادل ۳٫۲۲ درصد.
پس حتی سایز ۱۶ هم با فرض سقف ۳ درصد و این داده‌ها کافی نیست. باید سایز بعدی یا راهکار دیگری بررسی شود؛ انتخاب سایز فقط از روی آمپر، این مسئله را آشکار نمی‌کند.
مثال سوم؛ کابل سه‌فاز ۵۰ در محیط گرم
برای کابل مسی PVC نمره ۵۰ در روش B2 سه‌فاز، ظرفیت مرجع ۱۱۸ آمپر است. اگر محیط ۴۰ درجه باشد و فقط ضریب دما اعمال شود:
۱۱۸ × ۰٫۸۷ = ۱۰۲٫۶۶ آمپر
در این وضعیت، استفاده از وسیله حفاظتی ۱۲۵ آمپری صرفاً با اتکا به ظرفیت مرجع، هماهنگی لازم را ایجاد نمی‌کند. اگر تجمع مدارها وجود داشته باشد، ظرفیت اصلاح‌شده کمتر هم می‌شود.
کابل افشان یا مفتولی کدام آمپر بیشتری تحمل می‌کند؟
افشان یا مفتولی‌بودن به‌تنهایی پاسخ را مشخص نمی‌کند. ساختار هادی، مقاومت واقعی، عایق و نصب باید بررسی شوند. جدول مربوط به سیم تک‌رشته را نیز نباید صرفاً به دلیل هم‌سایزبودن برای کابل چندرشته استفاده کرد.
برای انتخاب ساختار متناسب با پروژه، مقاله تفاوت کابل افشان و مفتولی را بخوانید. اگر تفاوت PVC و XLPE برایتان مبهم است، راهنمای انواع عایق سیم و کابل به شناخت گزینه‌ها کمک می‌کند.
اشتباهات رایج در استفاده از جدول آمپر سیم
- استفاده از جدول بدون توجه به تعداد هادی‌های باردار و روش نصب.
- انتخاب کابل فقط با آمپر کنتور یا کلید، بدون شناخت بار و مسیر.
- استفاده از مقاومت هادی در ۲۰ درجه برای محاسبه‌ای که دمای کار بالاتری دارد.
- دو برابرکردن طول در فرمولی که خودش ضریب رفت‌وبرگشت دارد.
- یکسان دانستن افت ولتاژ و اتلاف توان؛ این دو کمیت متفاوت‌اند.
- استفاده از یک نسبت ثابت برای جایگزینی همه سایزهای مسی و آلومینیومی.
- نادیده‌گرفتن راه‌اندازی موتور یا افت ولتاژ مسیر بالادست.
برای موتور، نتیجه محاسبه در جریان نامی کافی نیست؛ وضعیت راه‌اندازی باید جداگانه بررسی شود. برای کابل دفنی هم جدول‌های مربوط به خاک و شرایط همان نصب لازم‌اند.
پرسش‌های متداول
سیم ۲٫۵ چند آمپر تحمل می‌کند؟
در جدول تک‌فاز این مقاله، کابل مسی PVC با دو هادی باردار ظرفیت مرجع ۲۳ آمپر در روش B2 و ۲۷ آمپر در روش C دارد. این اعداد قبل از اصلاح شرایط واقعی‌اند؛ برای سیم تک‌رشته باید روش نصب متناظر خودش بررسی شود.
کابل نمره ۶ برای برق ۳۲ آمپر مناسب است؟
در بعضی شرایط از نظر حرارتی کافی است، اما مسیر بلند یا شرایط نامساعد می‌تواند انتخاب را تغییر دهد. در جدول انتخاب اولیه، برای بار تک‌فاز مقاومتی ۳۲ آمپر و مسیر ۲۵ متری، سایز ۶ حاصل می‌شود؛ در مسیر ۵۰ متری باید سایز ۱۶ بررسی شود. این نتیجه فقط برای فرض‌های همان جدول است.
برای فاصله ۱۰۰ متر چه کابلی لازم است؟
بدون دانستن جریان، تک‌فاز یا سه‌فازبودن، جنس هادی و شرایط نصب نمی‌توان سایز مشخصی پیشنهاد داد. برای نمونه، جدول انتخاب اولیه برای بار مقاومتی تک‌فاز ۱۶ آمپر و مسیر ۱۰۰ متری، سایز مسی ۱۶ را برای بررسی نشان می‌دهد.
آیا کابل XLPE همیشه انتخاب بهتری است؟
انتخاب به کاربرد و مشخصات مدار وابسته است. جدول PVC را نباید مستقیماً برای XLPE استفاده کرد؛ محدودیت دمای تجهیزات و اتصال‌ها نیز باید با کابل هماهنگ باشد.
آیا بزرگ‌ترکردن کابل تمام مشکلات برق را حل می‌کند؟
خیر. افت ولتاژ بالادست، اتصال نامناسب یا حفاظت ناهماهنگ باید جداگانه بررسی شوند. یک سایز بزرگ‌تر، جای طراحی و اجرای صحیح را نمی‌گیرد.
پیش از خرید کابل چه اطلاعاتی آماده کنیم؟
برای بررسی دقیق‌تر، جریان یا توان ورودی دستگاه، ولتاژ و تعداد فاز، طول یک‌طرفه مسیر، روش نصب، دمای محیط، مدارهای هم‌جوار و مشخصات وسیله حفاظتی را آماده کنید.
پس از مشخص‌شدن نوع و سطح مقطع، می‌توانید لیست قیمت سیم و کابل شاهین نوین را مشاهده کنید. مقایسه قیمت زمانی مفید است که محصولات از نظر جنس هادی، عایق، تعداد رشته و شرایط کاربرد قابل مقایسه باشند.
درباره جدول آمپر سیم یا انتخاب سایز کابل سؤال دارید؟ در بخش کامنت‌ها بپرسید. برای اینکه سؤال شما قابل بررسی باشد، نوع دستگاه، جریان یا توان ورودی، تک‌فاز یا سه‌فازبودن، طول یک‌طرفه مسیر و روش نصب را هم بنویسید.
مثلاً: «برای یک مصرف‌کننده تک‌فاز ۲۰ آمپری، مسیر ۴۵ متری و کابل داخل لوله، چه اطلاعات دیگری برای انتخاب سایز لازم است؟»
گفتوگو با جهان شاهین نوین
سؤال یا تجربهای درباره این مطلب دارید؟
پرسش خود را بنویسید. دیدگاهها پس از بررسی منتشر میشوند؛ برای قیمت قطعی و پیگیری سفارش با فروش تماس بگیرید.